เสือกับจีน

ในวัฒนธรรมของประเทศจีนและทวีปเอเชีย เสือ ได้รับการขนานนามว่า “เจ้าป่า” ด้วยมีรูปร่างที่งามสง่าน่าเกรง โดยเฉพาะเสือโคร่งที่มาพร้อมลายพาดกลอนอันคุ้นตา ทว่ามีหลายคนอาจยังไม่ทราบว่าเจ้าแห่งพงไพรนี้มีแหล่งกำเนิดอยู่ที่ประเทศจีนนี่เอง ดังนั้น เสือ จึงมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับวิถีชีวิตของชาวจีนมาช้านาน ทำให้ชาวจีนมีความเชื่อเรื่องบูชา เสือ มาตั้งแต่โบราณกาล โดยเฉพาะในพื้นที่ที่เคยมีประชากรเสืออาศัยอยู่หนาแน่นทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และภาคใต้ของประเทศจีน

ณ อาณาจักรแห่งจีนแผ่นดินใหญ่ถือเป็น “บ้านเกิด”ของเผ่าพันธุ์เสือโคร่งยุคปัจจุบัน ราว 2 ล้านปีที่แล้ว “เสือโคร่งจีน” อันเป็นบรรพบุรุษของเสือโคร่งยุคปัจจุบัน อาศัยอยู่ในดินแดนของจีนแผ่นดินใหญ่ แต่ด้วยกาลเวลาที่หมุนเวียนเปลี่ยนผ่าน สภาวะอากาศโลกเปลี่ยนแปลง และความจำเป็นในการดำรงชีวิต “บรรพบุรุษเสือโคร่งจีน” จึงได้อพยพลูกหลานไปตามลำน้ำและขุนเขา มุ่งไปยังดินแดนด้านตะวันตกเฉียงเหนือและตะวันออกเฉียงเหนือ เข้าสู่เอเชียตะวันออกเฉียงเหนือและเอเชียกลาง และได้กลายเป็นต้นตระกูลของเสือโคร่งไซบีเรียและเสือโคร่งแคสเปียน (เช่น เสือเปอร์เซียที่สูญพันธุ์ไปแล้ว) ในบรรดาเสือโคร่งจีนอพยพเหล่านั้น บางส่วนลงไปทางใต้และย้ายไปทางตะวันตกเฉียงใต้ เข้าสู่ดินแดนอุษาคเนย์และอินเดีย อีกบางส่วนไปไกลถึงอินโดนีเซีย และแพร่เผ่าพันธุ์กลายเป็นเสือโคร่งจีนใต้ เสือโคร่งเบงกอล เสือโคร่งอินโดจีน เสือโคร่งสุมาตรา รวมถึงเสือโคร่งชวาและเสือโคร่งบาหลีที่สูญพันธุ์ไปแล้ว ด้วยเผ่าพันธุ์ที่ดำรงคงอยู่คู่กับผู้คนมายาวนานถึง 2 ล้านปี ย่อมทำให้เรื่องราวของเสือเคียงคู่กับประวัติศาสตร์และอารยธรรมของมนุษยชาติ

กล่าวเฉพาะในประเทศจีน มีประเพณียกย่องบูชากราบไหว้สรรพสัตว์และธรรมชาติในฐานะสิ่งศักดิ์สิทธ์มาตั้งแต่บรรพกาล ซึ่งการสักการะเสือโคร่งถือเป็นตัวอย่างหนึ่งที่เห็นได้ชัด ในพจนานุกรมจีนที่เก่าแก่ที่สุด คือ ซัวเหวินเจี่ยจื้อ 《说文解字》กล่าวไว้ว่า “เสือ คือ ราชาแห่งสัตว์ป่า” ขณะที่บันทึกเกี่ยวกับประเพณีการบวงสรวงโบราณ 《风俗通义•祀典》ระบุว่า “เสือ: ธาตุหยาง ผู้นำแห่งสัตว์นับร้อย พิชิตเหยื่อได้อย่างฮึกเหริมและรวดเร็ว กัดกินอาหารราวปีศาจร้าย”

เสือในวัฒนธรรมจีนนั้น ไม่เพียงเป็นสัญลักษณ์ของความกล้าหาญน่าเกรงขาม กำจัดโชคร้ายทำลายเคราะห์ สยบภูติผีขจัดปัดเป่าภัยพิบัติ และนำมาซึ่งความสมหวังโชคดีแล้ว ยังมีประเพณีในการสักการะรูปสลักหินเสือ เพราะเชื่อกันว่าเป็นสื่อกลางระหว่างมนุษย์กับเทพ เป็นสิ่งเชื่อมกับธรรมชาติ และเป็นสัญลักษณ์ของชีวิตอันนิรันดร์มาช้านาน ในประวัติศาสตร์ของชนชาติจีนหลายเผ่า ยังกล่าวตรงกันว่า เสือถือเป็นเทพแห่งการเบิกฟ้าดิน (หมายถึงการสร้างโลก) และเจ้าแห่งการดำรงคงเผ่าแพร่พันธุ์ของมนุษย์ อย่างในบทกวีคำกลอนของชนเผ่าอี๋ ระบุว่า “ฟ้าดินตะวันจันทรา ลมฝนฟ้าคะนอง ล้วนกำเนิดและเปลี่ยนแปลงมาจากเสือทั้งสิ้น” ทุกวันนี้ ชนเผ่าอี๋ยังเรียกขานหนุ่มสาวและเสือด้วยนามเดียวกันว่า “หลัวหลัว” ส่วนเผ่าผูหมี่ในมณฑลยูนนาน มีประเพณีบวงสรวงเสือโคร่งขาว และห้ามล่าเสือมาตั้งแต่โบราณกาล ทั้งยังกำหนดให้ปีเสือหรือวันเสือเป็นวันมงคล ส่วนบุตรที่เกิดในปีขาลหรือวันขาลถือเป็นสมบัติล้ำค่า ขณะที่เผ่าเห้อเจ๋อในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของแดนมังกร เคารพบูชาเสือในฐานะ “เทพเจ้าแห่งป่า” และสร้างวัดวาเพื่อบวงสรวงกราบไหว้ ส่วนชนเผ่าถู่ในอำเภอถงเหริน เมืองหวงหนัน ในมณฑลชิงไห่ แต่ละปีในวันที่ 5 – 20 เดือนสิบเอ็ด ตามปฏิทินจันทรคติ จะมีการจัดพิธีขับไล่ภูติผีปีศาจและโรคร้าย รวมทั้งพิธีกระโดดเสือเพื่อขอพรนำความสงบสุข

ทางฟากเกาะเป๋าเต่าในไต้หวัน ศาลพระภูมิเจ้าที่ทั้งหลายล้วนมีตำแหน่งที่ตั้งของ “เทพเจ้าเสือ” โดยเชื่อว่าจะเป็นเทพที่คอยปกปักรักษาและนำพาทรัพย์สินเงินทองมาให้ ในพิธีบูชาเจ้าแม่ทับทิมของแต่ละปี ยังมีการอัญเชิญเทพเจ้าเสือนำขบวนเสมอ

นับตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ผู้คนอาศัยรูปลักษณ์ของเสือเป็นตัวแทนในการสืบทอดศรัทธาและส่งมอบความสุข หนุนส่งอานุภาพและอำนาจบารมี นอกจากนั้น ชาวจีนยังนำชื่อ “เสือ” มาเรียกขานเชิงเชิดชูผู้ที่เป็นเอกในด้านต่างๆ อาทิ

“ขุนพลเสือ” : แม่ทัพนายกองที่รบชนะสิบทิศ เข้มแข็งและเคร่งขรึมน่าเกรงขาม

“ทหารเสือ” : นักรบที่องอาจห้าวหาญชำนาญศึก และอยู่แนวหน้าเสมอ

“ขุนนางเสือ” : ขุนนางที่จงรักภักดี แกร่งกร้าวและหยิ่งในศักดิ์ศรี กล้าพลีชีพเพื่อชาติ

“ลูกเสือ” : เด็กที่มีปณิธานที่จะเติบโตก้าวหน้า ขยันหมั่นเพียรร่ำเรียนวิชา

ท่ามกลางศิลปวัฒนธรรมจีนที่สั่งสมมายาวนานกว่า 5,000 ปี ยังมีสิ่งบ่งชี้ถึงค่านิยมสูงส่งเกี่ยวกับเสือไว้มากมาย จากหลักฐานจารึกบนกระดองเต่าและกระดูกสัตว์ เริ่มพบตัวอักษรภาพ “虎 (หู่)” ที่หมายถึงเสือ ส่วนเครื่องใช้ทองสัมฤทธิ์ในยุคราชวงศ์ซางและราชวงศ์โจว ได้สะท้อนเสน่ห์ของเสือไว้ให้ชื่นชม ในยุคชุนชิว-จ้านกั๋ว ก็มีงานศิลปะรูปเสือหลากหลาย อาทิ ตะขอเข็มขัดหัวเสือ ซึ่งมักใช้เพื่อแสดงอำนาจดุจเจ้าแห่งป่าของผู้สวมใส่ ส่วนผู้ที่ต้องการสัมผัสถึงท่วงท่าสง่างามของเสือ ให้ดูผ่านงานแกะสลักและภาพวาดรูปเสือในสมัยราชวงศ์ฮั่น ฯลฯ

ในวิถีชีวิตของผู้คน เราต่างพบเรื่องราวการเคารพบูชาเสือ ยกย่องเสือ รักเสือ หรือแม้กระทั่งกลัวเสือ ทว่าเมื่อประวัติศาสตร์เดินทางมาถึงปัจจุบัน มนุษย์ได้ตัดไม้โค่นป่า ทำให้แหล่งน้ำแห้งเหือด ทะเลทรายขยายตัว อากาศร้อนขึ้น และสิ่งแวดล้อมเสื่อมโทรม ชะตากรรมของ “เจ้าป่า” ที่เคยยิ่งใหญ่น่าเกรงขาม จึงไม่ต่างจากชะตะกรรมของสัตว์อื่นอีกหลายประเภท ที่กำลังเสี่ยงต่อภาวะสูญพันธุ์

ในวาระที่กำลังจะเข้าสู่ปีเสืออีกครั้ง หากสิ่งศักดิ์สิทธิ์มีจริง หวังเป็นอย่างยิ่งจะช่วยดลใจผู้คน ให้หันกลับมาอนุรักษ์เสือ อนุรักษ์ธรรมชาติ ซึ่งจะเป็นการปกปักษ์รักษาการดำรงคงอยู่ของมนุษยชาตินั่นเอง เพื่อให้ปีขาลที่จะเวียนมาถึงอีกครา พงไพรในวันหน้าจะไม่ไร้ร่างของ “เจ้าป่า” อีกต่อไป

ข้อมูลจาก www.wenming.cn และ มติชนเวปไซต์

ธันวาคม 9, 2013
Posted in ความรู้เรื่องจีน
ป้ายกำกับ:จีน, เสือ

กิจฺโฉ มนุสฺสปฏิลาโภ 人生難得 "ว่าด้วยความเป็นมนุษย์ยาก" --------------------------------------- ฉิคคฬสูตรที่ ๑-๒ ดูกรภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษโยนแอก ซึ่งมีช่องเดียวลงไปในมหาสมุทร เต่าตาบอดมีอยู่ในมหาสมุทรนั้น ต่อล่วงร้อยปีๆ มันจะโผล่ขึ้นคราวหนึ่งๆ เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน เต่าตาบอดนั้น ต่อล่วงร้อยปีๆ มันจะโผล่ขึ้นคราวหนึ่งๆ จะสอดคอให้เข้าไปในแอกซึ่งมีช่องเดียวโน้นได้บ้างหรือหนอ? ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าล่วงกาลนานไปบางครั้งบางคราว เต่าจะสอดคอให้เข้าไปในแอกนั้นได้บ้าง ดูกรภิกษุทั้งหลาย เต่าตาบอด ต่อล่วงร้อยปีๆ มันจะโผล่ขึ้นคราวหนึ่งๆ สอดคอให้เข้าไปในแอก ซึ่งมีช่องเดียวโน้น ยังจะเร็วกว่า เราย่อมกล่าวความเป็นมนุษย์ เพราะคนพาลผู้ไปสู่วินิบาตแล้วคราวเดียวก็หามิได้ ข้อนั้น เพราะเหตุไร เพราะว่าในวินิบาตนี้ ไม่มีการประพฤติธรรม การประพฤติชอบ การกระทำกุศล การกระทำบุญ มีแต่การเคี้ยวกินกันและกัน การเคี้ยวกินผู้มีกำลังน้อยกว่า ย่อมเป็นไปในวินิบาตนี้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร? เพราะไม่เห็นอริยสัจ ๔ อริยสัจ ๔ เป็นไฉน คือ ทุกขอริยสัจ ฯลฯ ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ ดูกรภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแหละ เธอทั้งหลาย พึงกระทำความเพียร เพื่อรู้ตามความเป็นจริง ว่า นี้ทุกข์ ฯลฯ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา. ดูกรภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมหาปฐพีนี้มีน้ำเป็นอันเดียวกัน บุรุษโยนแอกซึ่งมีช่องเดียวลงไปในมหาปฐพีนั้น ลมทิศบูรพาพัดเอาแอกนั้นไปทางทิศประจิม ลมทิศประจิมพัดเอาไปทางทิศบูรพา ลมทิศอุดรพัดเอาไปทางทิศทักษิณ ลมทิศทักษิณพัดเอาไปทางทิศอุดร เต่าตาบอดมีอยู่ในมหาปฐพีนั้น ต่อล่วงร้อยปีๆ มันจะโผล่ขึ้นคราวหนึ่งๆ เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน เต่าตาบอดนั้น ต่อล่วงร้อยปีๆ มันจะโผล่ขึ้นคราวหนึ่งๆ จะสอดคอให้เข้าไปในแอกซึ่งมีช่องเดียวโน้นได้บ้างหรือหนอ ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า ข้าแต่พระองค์ ผู้เจริญ ข้อที่เต่าตาบอด ต่อล่วงร้อยปีๆ มันจะโผล่ขึ้นคราวหนึ่งๆ จะสอดคอเข้าไปในแอกซึ่งมีช่องเดียวโน้นเป็นของยาก ฉันนั้นภิกษุทั้งหลาย "การได้ความเป็นมนุษย์เป็นของยาก" "พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าจะอุบัติในโลกเป็นของยาก" "ธรรมวินัยที่พระตถาคตประกาศแล้วจะรุ่งเรืองในโลก ก็เป็นของยาก" ความเป็นมนุษย์นี้เขาได้แล้ว พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าอุบัติแล้วในโลก และธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้วก็รุ่งเรืองอยู่ในโลก ดูกรภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแหละ เธอทั้งหลายพึงกระทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า นี้ทุกข์ ฯลฯ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา (.นี้ทุกข์ นี้เหตุเกิดทุกข์ นี้ความดับลงแห่งทุกข์ นี้ทางดำเนินชีวิตเฉพาะให้ถึงความดับลงแห่งทุกข์ หรือที่รู้จักกันว่า อริยสัจสี่) พระไตรปิฎก มหาวาร. สํ. ๑๙/๕๖๘/๑๗๔๔. ฉิคคฬสูตรที่ ๑ [๑๗๔๓] เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว ปุริโส มหาสมุทฺเท เอกจฺฉิคฺคฬํ ยุคํ ปกฺขิเปยฺย ตตฺราปิสฺส กาโณ กจฺฉโป โส วสฺสสตสฺส วสฺสสตสฺส อจฺจเยน สกึ สกึ อุมฺมุชฺเชยฺยฯ ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว อปิ นุ โส กาโณ กจฺฉโป วสฺสสตสฺส วสฺสสตสฺส อจฺจเยน สกึ สกึ อุมฺมุชฺชนฺโต อมุสฺมึ เอกจฺฉิคฺคเฬ ยุเค คีวํ ปเวเสยฺยาติฯ ยทิ นูน ภนฺเต กทาจิ กรหจิ ทีฆสฺส อทฺธุโน อจฺจเยนาติฯ ขิปฺปตรํ โข โส ภิกฺขเว กาโณกจฺฉโป วสฺสสตสฺส วสฺสสตสฺส อจฺจเยน สกึ สกึ อุมฺมุชฺชนฺโต อมุสฺมึ เอกจฺฉิคฺคเฬ ยุเค คีวํ ปเวเสยฺยฯ น เตฺววาหํ ภิกฺขเว สกึ วินิปาตคเตน พาเลน มนุสฺสตฺตํ วทามิฯ ตํ กิสฺส เหตุฯ น เหตฺถ ภิกฺขเว อตฺถิ ธมฺมจริยา สมจริยา กุสลกิริยา ปุญฺญกิริยา อญฺญมญฺญขาทิกาฯ เอตฺถ ภิกฺขเว วตฺตติ ทุพฺพลขาทิกาฯ ตํ กิสฺส เหตุฯ อทิฏฺฐตฺตา ภิกฺขเว จตุนฺนํ อริยสจฺจานํฯ กตเมสํ จตุนฺนํฯ ทุกฺขสฺส อริยสจฺจสฺสฯ เปฯ ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทาย อริยสจฺจสฺสฯ ตสฺมา ติห ภิกฺขเว อิทํ ทุกฺขนฺติ โยโค กรณีโยฯ เปฯ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ โยโค กรณีโยติฯ ฉิคคฬสูตรที่ ๒ [๑๗๔๔] เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว อยํ มหาปฐวี เอโกทิกา อสฺส ตตฺร ปุริโส เอกจฺฉิคฺคฬํ ยุคํ ปกฺขิเปยฺย ตเมนํ ปุรตฺถิโม วาโต ปจฺฉิเมน สํหเรยฺย ปจฺฉิโม วาโต ปุรตฺถิเมน สํหเรยฺย อุตฺตโร วาโต ทกฺขิเณน สํหเรยฺย ทกฺขิโณ วาโต อุตฺตเรน สํหเรยฺย ตตฺรสฺส กาโณ กจฺฉโป โส วสฺสสตสฺส วสฺสสตสฺส อจฺจเยน สกึ สกึ อุมฺมุชฺเชยฺยฯ ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว อปิ นุ โข กาโณ กจฺฉโป วสฺสสตสฺส วสฺสสตสฺส อจฺจเยนสกึ สกึ อุมฺมุชฺชนฺโต อมุสฺมึ เอกจฺฉิคฺคเฬ ยุเค คีวํ ปเวเสยฺยาติฯ อธิจฺจมิทํ ภนฺเต ยํ โส กาโณ กจฺฉโป วสฺสสตสฺส วสฺสสตสฺส อจฺจเยน สกึ สกึ อุมฺมุชฺชนฺโต อมุสฺมึ เอกจฺฉิคฺคเฬ ยุเค คีวํ ปเวเสยฺยาติฯ เอวํ อธิจฺจมิทํ ภิกฺขเว ยํ มนุสฺสตฺตํ ลภติฯ เอวํ อธิจฺจมิทํ ภิกฺขเว ยํ ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธฯ เอวํ อธิจฺจมิทํ ภิกฺขเว ยํ ตถาคตปฺปเวทิโต ธมฺมวินโย โลเก ทิปฺปติฯ ตสฺสิทํ ภิกฺขเว มนุสฺสตฺตํ ลทฺธํ ตถาคโต จ โลเก อุปฺปนฺโน อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ตถาคตปฺปเวทิโต จ ธมฺมวินโย โลเก ทิปฺปติฯ ตสฺมา ติห ภิกฺขเว อิทํ ทุกฺขนฺติ โยโค กรณีโยฯ เปฯ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ โยโค กรณีโยติฯ --------------------------------------- ภาพวาดโดย คุณ พิสิษฐ์ สงเคราะห์ --------------------------------------- 人生難得佛經：《涅槃經》“生世為人難，值佛世亦難，猶如大海中盲龜，值浮孔。 “清凈法寶，難得見聞。我今已聞，猶如盲龜，值浮木孔。” 《圓覺經》“浮木盲龜難值遇。” 《稱揚諸佛功德經》“壹切世界設滿中水，水上有板，而板有孔。有壹盲龜，於百歲中，乃壹舉頭。欲值於孔，斯亦甚難。求索人身，甚難甚難。” 《雜阿含經》在幽暗的大海深處，住了壹只烏龜，這只烏龜雖然壽命比宇宙還要漫長，但是它的雙眼卻瞎了，看不見壹絲的光明，在漆黑的深海裏，它生活在永無止境的黑暗之中，每經過壹百年，才有機會浮出廣袤的海面。大海中飄蕩著壹根長長圓圓的浮木，浮木的中間挖有如其勁項壹般大小的孔洞。亙古洪荒以來，浮木就隨著驚濤駭浪忽東忽西，載浮載沈。瞎了眼睛的盲龜要憑藉它的感覺，在茫茫的大海中，追逐浮木不定的方向。當每壹百年才浮出壹次水面的盲龜尖尖的頭恰巧頂住浮木小小的洞穴時，便能重見光明，獲得人身。潮來潮去，壹百年壹百年的歲月更替流逝，盲龜依舊沈浮於生死的洪流大海，找不到那抉定它命運的浮木。又壹個壹百年，當盲龜再度浮出水面，頭才接觸到清涼的空氣，突然壹頭撞進浮木的小小洞孔，轟然壹響，眼前霎時霞光萬丈，盲龜終於脫離久遠以來笨重的軀殼，蛻變成為壹個俊秀的童子，睜開眼睛覷著滾滾的紅塵。